सनातन ज्ञान पोर्टलसनातन ज्ञान पोर्टलसनातनज्ञानद्वारम्Sanatan Knowledge Portal
सनातन धर्म — शाश्वत सत्य नेपालको आत्मासनातन धर्म — शाश्वत सत्य नेपाल और भारत की आत्मासनातनधर्मः — शाश्वतं सत्यम्Sanatan Dharma — The Eternal Truth Soul of Nepal & Bharat
🕉 धर्म के हो?धर्म क्या है?धर्मः किम्?What is Dharma?
ब्रह्माण्डको शाश्वत व्यवस्था — धर्म, अर्थ, काम, मोक्षब्रह्मांड की शाश्वत व्यवस्थाब्रह्माण्डस्य शाश्वतं व्यवस्थाThe eternal cosmic order
१. धर्म ≠ सम्प्रदाय१. धर्म ≠ सम्प्रदाय१. धर्मः1. Dharma ≠ Religion
धर्म कुनै समूह, संस्थापक वा पुस्तकमा सीमित छैन। यो ब्रह्माण्डको प्रत्येक कणमा लागू हुने शाश्वत नियम हो। सनातन धर्म भनेको "अनादि" धर्म हो — कुनै व्यक्तिले बनाएको होइन, सृष्टिसँगै चलिरहेको व्यवस्था हो।धर्म किसी समूह या संस्थापक तक सीमित नहीं। यह ब्रह्मांड के हर कण पर लागू शाश्वत नियम है। सनातन धर्म "अनादि" है — किसी व्यक्ति द्वारा नहीं बनाया गया।धर्मः — शाश्वतं नियमम्। सनातनधर्मः — अनादिः।Dharma is not limited to any group or founder. It is the eternal cosmic order that governs every particle. Sanatan Dharma is beginningless — not created by any person.
२. पुरुषार्थ — जीवनको चार स्तम्भ२. पुरुषार्थ — जीवन के चार स्तम्भ२. पुरुषार्थाः2. Purushartha — Four aims of life
धर्म — सत्य, कर्तव्य र सन्तुलन। अर्थ — सही तरिकाले धन र साधन। काम — इच्छा र आनन्द (धर्मभित्र)। मोक्ष — जन्म-मृत्यु चक्रबाट मुक्ति। यी चारै मिलेर पूर्ण जीवन बन्छ।धर्म — सत्य और कर्तव्य। अर्थ — सही साधन। काम — इच्छा (धर्म के भीतर)। मोक्ष — मुक्ति। ये चारों मिलकर पूर्ण जीवन बनाते हैं।धर्मः अर्थः कामः मोक्षः — चत्वारः पुरुषार्थाः।Dharma — truth and duty. Artha — rightful means. Kama — desire within dharma. Moksha — liberation. Together they form a complete life.
३. दैनिक जीवनमा धर्म३. दैनिक जीवन में धर्म३. दैनिकधर्मः3. Dharma in daily life
विचार, वचन र कर्म जब सत्य, अहिंसा, सन्तुलन र न्यायसँग मिल्छन् — त्यही धर्म हो। आफ्नो कर्तव्य पूरा गर्नु, झूट नबोल्नु, अरूलाई हानि नपुर्याउनु, र आफ्नो अन्तरात्माको आवाज सुन्नु — यी सबै धर्मका व्यावहारिक रूप हुन्।विचार, वचन और कर्म जब सत्य, अहिंसा, संतुलन और न्याय से मिलते हैं — वही धर्म है। कर्तव्य पूरा करना, झूठ न बोलना, दूसरों को नुकसान न पहुँचाना — ये धर्म के व्यावहारिक रूप हैं।सत्यं अहिंसा सन्तुलनं न्यायः — दैनिकधर्मः।When thoughts, words and actions align with truth, non-harm, balance and justice — that is dharma. Fulfilling duty, speaking truth, and listening to the inner voice are its practical forms.
४. सनातन धर्म र आधुनिक "धर्म"४. सनातन धर्म और आधुनिक "धर्म"४. सनातनं च आधुनिकम्4. Sanatan vs modern "religion"
आधुनिक "धर्म" प्रायः संस्था, पुस्तक र संस्थापकमा आधारित हुन्छ। सनातन धर्म कुनै एक पुस्तक वा व्यक्तिमा सीमित छैन। यो अनुभव, अनुसन्धान र आत्मज्ञानमा आधारित छ। यसैले यसलाई "धर्म" भनिन्छ, "रिलिजन" होइन।आधुनिक "धर्म" अक्सर संस्था और संस्थापक पर आधारित होता है। सनातन धर्म किसी एक पुस्तक या व्यक्ति तक सीमित नहीं। यह अनुभव और आत्मज्ञान पर आधारित है।सनातनधर्मः — अनुभवमूलकः। न तु संस्थापकमूलकः।Modern "religion" is often based on institutions and founders. Sanatan Dharma is not limited to one book or person. It is rooted in experience, inquiry and self-realization — hence it is called Dharma, not "religion".
🌌 विश्वरूपविश्वरूपविश्वरूपम्Vishvarupa
एक चेतनामा सम्पूर्ण सृष्टिएक चेतना में संपूर्ण सृष्टिएकस्मिन् चेतने सर्वम्Entire creation in one consciousness
पूर्णब्रह्म → अक्षर → क्षरपूर्णब्रह्म → अक्षर → क्षरपूर्णब्रह्म अक्षर क्षरPurnabrahma → Akshara → Kshara
पूर्णब्रह्म — सर्वोच्च, अनन्त चेतना। अक्षरब्रह्म — दिव्य लोकको अटल आधार। क्षर पुरुष — जन्म–मृत्युको संसार जहाँ हामी बाँचिरहेका छौं। यी तीनै एकै चेतनाका भिन्न स्तर हुन्।पूर्णब्रह्म — सर्वोच्च। अक्षरब्रह्म — दिव्य आधार। क्षर पुरुष — जन्म–मृत्यु का संसार। ये तीन एक ही चेतना के स्तर हैं।पूर्णब्रह्म — परम्। अक्षर — आधारः। क्षर — संसारः।Purnabrahma — the supreme infinite. Akshara — the unchanging divine foundation. Kshara — the world of birth and death. All three are levels of one consciousness.
👁 जागरण — सत्य देख्नुहोस्जागरण — सत्य देखेंजागरणम्Awareness — See the Truth
माया, भ्रम र आधुनिक विकर्षणबाट जोगिनमाया और आधुनिक विकर्षण से बचेंमायायाः रक्षणम्Protect yourself from Maya and modern distractions
१. समाज कसरी नियन्त्रण हुन्छ?१. समाज कैसे नियंत्रित होता है?१. समाजः कथं वञ्चितः?1. How is society manipulated?
थोरै शक्तिशालीहरूले सञ्चार माध्यम र प्रविधि मार्फत लगभग सम्पूर्ण समाजको दिमाग प्रभावित गर्छन्। लक्ष्य: आफ्ना योजना पूरा गर्नु र हामीलाई थाहै नदिई नियन्त्रणमा राख्नु। यो आधुनिक मायाको रूप हो।कुछ शक्तिशाली संचार माध्यम से समाज का दिमाग प्रभावित करते हैं। लक्ष्य: अपनी योजना पूरी करना। यह आधुनिक माया का रूप है।केचन शक्तिशालिनः संचारमाध्यमैः समाजं वञ्चयन्ति। एषा आधुनिकमाया।A few powerful forces use media and technology to influence almost all of society — to fulfill their plans while keeping us unaware. This is a modern form of Maya.
२. सद्गुणमाथि आक्रमण२. सद्गुण पर हमला२. सद्गुणनाशः2. Attack on virtue
खोपडी, मृत्यु र अँध्यारो प्रतीकहरू दैनिक वस्तुमा देखिन्छन्। यो मानसिक प्रभाव हो। लक्ष्य: सद्गुण, शुद्धता र आध्यात्मिकता कमजोर पार्नु, परम्परागत मूल्यविरुद्ध विद्रोह जगाउनु।खोपड़ी और मृत्यु के प्रतीक रोज़ की चीज़ों पर दिखते हैं — यह मानसिक प्रभाव है। लक्ष्य: सद्गुण और आध्यात्मिकता कमजोर करना।मृत्युप्रतीकैः मानसिकप्रभावः। लक्ष्यम् — सद्गुणनाशः।Skull and death symbols on everyday items are psychological influence aimed at weakening virtue, purity and spirituality.
३. दैनिक व्यसन३. दैनिक व्यसन३. व्यसनम्3. Everyday vices
धूम्रपान, मद्यपान, लागूपदार्थ — यदि तपाईं जन्मजात यस्तो बानी भएका होइनौं भने, तपाईं भ्रमको शिकार हुनुहुन्छ। दिमाग प्रभावित भएको छ। यी व्यसनहरूले ध्यान र आत्मशक्ति कमजोर पार्छन्।धूम्रपान, मद्यपान, नशा — यदि आप जन्म से ऐसे नहीं हैं, तो आप भ्रम के शिकार हैं। ये व्यसन ध्यान और आत्मशक्ति को कमजोर करते हैं।धूम्रपानं मद्यपानं नशा — वञ्चनायाः शिकारः।Smoking, alcohol, drugs — if you were not born with these habits, you have been influenced. These vices weaken focus and inner strength.
४. भगवान मेटाउने प्रयास४. भगवान मिटाने का प्रयास४. ईश्वरनिषेधः4. Attempt to erase God
नियन्त्रण चाहनेहरूलाई आफ्नो भौतिक साम्राज्य जोगाउन भगवानको अस्तित्व नकार्नुपर्छ। «एकै जीवन — अहिले भोग गर» — यो सोच भगवान स्वीकार्दा टिक्दैन। त्यसैले «विज्ञान» को नाममा अध्यात्मलाई कमजोर बनाइन्छ।नियंत्रण चाहने वालों को साम्राज्य बचाने के लिए भगवान को नकारना पड़ता है। «एक जीवन — अभी भोगो» — भगवान मानने पर नहीं टिकती।ईश्वरनिषेधेन भौतिकसाम्राज्यं स्थापयन्ति।To protect their material empire, some must deny God. “One life — enjoy now” collapses if God is real. So spirituality is weakened in the name of science.
५. प्रविधि र आत्मा५. तकनीक और आत्मा५. यन्त्रं च आत्मा5. Technology vs spirit
प्रविधिले कृत्रिम संसार दिन्छ — आध्यात्मिक सत्यबाट टाढा लैजान्छ। आरामका लत लाग्छ। आध्यात्मिक मूल्य मेटाएर उपभोगवादी समाज बनाइएको छ। सन्तुलन बिना प्रविधि माया बन्छ।तकनीक कृत्रिम संसार देती है — आध्यात्मिक सत्य से दूर ले जाती है। समाज उपभोगवादी बन गया है। संतुलन के बिना तकनीक माया बन जाती है।यन्त्रैः कृत्रिमसंसारः — आध्यात्मिकतत्त्वात् दूरीकरणम्।Technology offers artificial realities that pull us from spiritual truth. Without balance it becomes a form of Maya, turning society into a consumption machine.
६. मानसिक विनाश६. मानसिक विनाश६. मानसनाशः6. Mental destruction
भ्रम, नशा र अत्यधिक भौतिक लोभले मानिसलाई मानसिक रोगतर्फ धकेल्दैछ। यो संसार ठग्ने र ठगिनेहरूको संसार हो। मायाको प्रभाव यति गहिरो छ कि धेरैले सत्य देख्न छोडेका छन्।भ्रम, नशा और भौतिक लोभ मनुष्य को मानसिक रोग की ओर धकेल रहे हैं। यह ठगने और ठगे जाने वालों का संसार है।वञ्चना नशा लोभः — मानसनाशः।Manipulation, intoxication and greed push people toward mental illness. The influence of Maya is so deep that many have stopped seeing truth.
७. समाधान — आध्यात्मिक मूलमा फर्क७. समाधान — आध्यात्मिक मूल में लौटो७. समाधानम् — आध्यात्मिको भव7. Solution — return to the spiritual root
व्यावहारिक कदम: • साँच्चै आध्यात्मिक बन — मायाबाट बच्ने एक मात्र बाटो • ज्ञान र परम्परागत बुद्धि फैलाउनुहोस् • धर्म, मन्त्र, ध्यान, गीता — दैनिक अभ्यास • व्यसन र अत्यधिक भौतिकता छोड्नुहोस् • परिवारमा सत्य बाँड्नुहोस्
निर्णय तपाईंको हातमा छ।व्यावहारिक कदम: • सच में आध्यात्मिक बनो • ज्ञान फैलाओ • धर्म, मंत्र, ध्यान, गीता — रोज़ • व्यसन छोड़ो • परिवार में सत्य बाँटो
निर्णय आपके हाथ में है।व्यावहारिकम्: आध्यात्मिको भव। ज्ञानं प्रसारय। धर्मं जप ध्यानं गीता। व्यसनं त्यज। निर्णयः त्वयि।Practical steps: • Become truly spiritual — the only way to resist Maya • Share spiritual knowledge and traditional wisdom • Daily dharma, mantra, meditation, Gita • Drop vices and material excess • Share truth in family
The decision is in your hands.
🔱 त्रिदेवत्रिदेवत्रिदेवाःHoly Trinity
सृष्टि · पालन · रूपान्तरण — एकै चेतनाका तीन शक्तिसृष्टि · पालन · रूपांतरणसृष्टिः पालनं रूपान्तरणम्Creation · Preservation · Transformation
शिव — महादेवशिव — महादेवशिवःSHIVA
रूपान्तरण र संहारको शक्ति। पुरानोलाई नष्ट गरेर नयाँको जन्म दिने। योग, ध्यान र मुक्तिको आदर्श।रूपांतरण और संहार की शक्ति। पुराने को नष्ट कर नए का जन्म। योग और मुक्ति के आदर्श।रूपान्तरणस्य शक्तिः। योगस्य आदर्शः।Power of transformation and dissolution. Destroys the old so the new can be born. Ideal of yoga and liberation.
ॐ नमः शिवाय
अर्थ: शिवलाई नमस्कार — भित्री शुद्धता र मुक्तिअर्थ: शिव को नमस्कारशिवाय नमःMeaning: Salutations to Shiva — inner purity & liberation
विष्णु — नारायणविष्णु — नारायणविष्णुःVISHNU
पालन र रक्षाको शक्ति। धर्म जब कमजोर हुन्छ तब अवतार लिएर पृथ्वीमा आउँछन्। प्रेम, भक्ति र सन्तुलनको प्रतीक।पालन और रक्षा की शक्ति। धर्म कमजोर होने पर अवतार लेते हैं। प्रेम और भक्ति के प्रतीक।पालनस्य शक्तिः। अवताररूपेण धर्मरक्षकः।Power of preservation and protection. Takes avatar when dharma declines. Symbol of love, devotion and balance.
ॐ नमो भगवते वासुदेवाय
अर्थ: भगवान वासुदेवलाई नमस्कारअर्थ: भगवान वासुदेव को नमस्कारवासुदेवाय नमःMeaning: Salutations to Lord Vasudeva
ब्रह्मा — विधाताब्रह्मा — विधाताब्रह्माBRAHMA
सृष्टिको शक्ति। ज्ञान, वेद र सिर्जनाको स्रोत। चार मुखले चार वेदको प्रतीक।सृष्टि की शक्ति। ज्ञान और वेद का स्रोत। चार मुख चार वेदों के प्रतीक।सृष्टेः शक्तिः। वेदानां स्रोतस्।Power of creation. Source of knowledge and the Vedas. Four faces symbolize the four Vedas.
ॐ ब्रह्मणे नमः
अर्थ: ब्रह्मालाई नमस्कार — ज्ञान र सिर्जनाअर्थ: ब्रह्मा को नमस्कारब्रह्मणे नमःMeaning: Salutations to Brahma — knowledge & creation
📚 पवित्र ग्रन्थपवित्र ग्रंथपवित्रग्रन्थाःSacred Books
ऋग्वेद — स्तुति, ज्ञान र दर्शन। यजुर्वेद — यज्ञ र कर्मकाण्ड। सामवेद — संगीत र भक्ति। अथर्ववेद — जीवन, आयुर्वेद र व्यावहारिक ज्ञान। वेदहरू ज्ञानको मूल स्रोत हुन्।ऋग्वेद — स्तुति और ज्ञान। यजुर्वेद — यज्ञ। सामवेद — संगीत। अथर्ववेद — जीवन और आयुर्वेद।ऋग्वेदः यजुर्वेदः सामवेदः अथर्ववेदः — ज्ञानस्य मूलम्।Rigveda — hymns and philosophy. Yajurveda — ritual. Samaveda — melody. Atharvaveda — life and healing. The root of all knowledge.
🕉 २. भगवद्गीता२. भगवद्गीता२. भगवद्गीता2. Bhagavad Gita
७०० श्लोक — कर्म योग, भक्ति योग, ज्ञान योग। श्रीकृष्ण र अर्जुनको संवाद। जीवनको हरेक सङ्कटमा मार्गदर्शन दिने ग्रन्थ। आज पनि कर्तव्य, सन्तुलन र मोक्षको सबैभन्दा स्पष्ट मार्ग देखाउँछ।७०० श्लोक — कर्म, भक्ति, ज्ञान योग। श्रीकृष्ण और अर्जुन का संवाद। आज भी कर्तव्य और मोक्ष का clearest मार्ग।सप्तशतश्लोकाः — कर्मभक्तिज्ञानयोगाः।700 verses — karma, bhakti and jnana yoga. Dialogue of Krishna and Arjuna. Still the clearest guide to duty, balance and liberation.
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।
अर्थ: कर्म गर्नमा मात्र तिम्रो अधिकार छ, फलमा कहिल्यै होइन।अर्थ: कर्म करने में ही तुम्हारा अधिकार है, फल में कभी नहीं।कर्मणि एव अधिकारः — फलेषु न।Meaning: You have a right only to action, never to its fruits.
श्रीराम, सीता, हनुमान — धर्मको आदर्श कथा। महर्षि वाल्मीकि रचित। सत्य, मर्यादा, भक्ति र कर्तव्यको महाकाव्य। आज पनि आदर्श जीवन कस्तो हुनुपर्छ भन्ने जीवन्त उदाहरण दिन्छ।श्रीराम, सीता, हनुमान — धर्म की आदर्श कथा। वाल्मीकि रचित। सत्य और मर्यादा का महाकाव्य।श्रीरामसीताहनुमान् — धर्मस्य आदर्शः।Rama, Sita, Hanuman — the ideal of dharma. Composed by Valmiki. Still the living example of truth, duty and devotion.
धर्मो रक्षति रक्षितः ।
अर्थ: धर्मले त्यसलाई रक्षा गर्छ जसले धर्मको रक्षा गर्छ।अर्थ: धर्म उसकी रक्षा करता है जो धर्म की रक्षा करता है।धर्मः रक्षितं रक्षति।Meaning: Dharma protects those who protect dharma.
विश्वको सबैभन्दा लामो महाकाव्य। कुरुक्षेत्र युद्ध, पाण्डव–कौरव। भगवद्गीता यसैभित्र। महर्षि व्यास रचित। धर्म, नीति, शक्ति र मोहको गहिरो अध्ययन। आज पनि युद्ध, राजनीति र आन्तरिक सङ्घर्ष बुझ्न अपरिहार्य।सबसे लंबा महाकाव्य। कुरुक्षेत्र। गीता इसी में। व्यास रचित। धर्म और नीति का गहरा अध्ययन।दीर्घतमं महाकाव्यम्। गीता अस्मिन्।World's longest epic. Contains the Gita. By Vyasa. Still essential to understand duty, power, conflict and the inner war.
यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत ।
अर्थ: जब-जब धर्मको ह्रास हुन्छ, तब-तब म अवतार लिन्छु।अर्थ: जब-जब धर्म का ह्रास होता है, तब-तब मैं अवतार लेता हूँ।धर्मस्य ग्लानौ अवतारः।Meaning: Whenever dharma declines, I manifest myself.
ज्ञानको सार — ब्रह्म, आत्मा, मोक्ष। मुख्य: ईश, केन, कठ, मुण्डक, माण्डूक्य, छान्दोग्य, बृहदारण्यक। "तत् त्वम् असि" (तिमी नै त्यो हौ) जस्ता महावाक्यले आत्मज्ञानको द्वार खोल्छन्। आज पनि गहिरो खोज गर्नेहरूको लागि अपरिहार्य।ज्ञान का सार — ब्रह्म, आत्मा, मोक्ष। "तत् त्वम् असि" जैसे महावाक्य। गहन खोज करने वालों के लिए आवश्यक।ब्रह्म आत्मा मोक्षः। तत् त्वम् असि।Essence of knowledge — Brahman, Atman, Moksha. Great statements like "Tat Tvam Asi" (You are That). Still essential for deep seekers.
अर्थ: त्यो सविता देवताको तेजस्वी प्रकाशलाई हामी ध्यान गर्छौं। उहाँले हाम्रो बुद्धिलाई सही बाटोमा प्रेरित गरून्।अर्थ: उस सविता देव के तेज को हम ध्यान करते हैं। वे हमारी बुद्धि को सही मार्ग पर प्रेरित करें।सवितुः तेजः धीमहि। बुद्धिं प्रचोदयात्।Meaning: We meditate on the radiant light of the Creator. May He inspire our intellect toward the right path.
अर्थ: हामी तीन आँखा भएका शिवलाई पुज्छौं। जसरी काँक्रो आफ्नो बन्धनबाट मुक्त हुन्छ, त्यसरी हामीलाई मृत्युबाट मुक्त गर, अमृतबाट होइन।अर्थ: तीन नेत्र वाले शिव की हम पूजा करते हैं। हमें मृत्यु से मुक्त करें, अमृत से नहीं।त्र्यम्बकं यजामहे। मृत्योः मुक्षीय।Meaning: We worship the three-eyed One. Free us from death, not from immortality — like a cucumber freed from its stem.
ॐ नमः शिवायOm Namah Shivayaॐ नमः शिवायॐ नमः शिवाय
ॐ नमः शिवाय
अर्थ: शिवलाई नमस्कार। पञ्चाक्षर मन्त्र — भित्री शुद्धता, शान्ति र मुक्तिको लागि।अर्थ: शिव को नमस्कार। पंचअक्षर मंत्र — आंतरिक शुद्धि और मुक्ति के लिए।शिवाय नमः — शुद्धये मुक्तये च।Meaning: Salutations to Shiva. The five-syllable mantra for inner purity, peace and liberation.
ॐ
ॐ
अर्थ: ब्रह्माण्डको आदि ध्वनि। सबै मन्त्रको मूल।अर्थ: ब्रह्मांड की आदि ध्वनि। सभी मंत्रों का मूल।ॐ — आदिध्वनिः।Meaning: The primordial sound of the universe. The root of all mantras.